Esas sözleşme, şirketin kimliğini, işleyişini, ortakların haklarını ve yönetim yapısını belirleyen yazılı bir belgedir. MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden hazırlanan bu metin, ticaret siciline tescil edilerek tüzel kişilik kazandırır. Bir şirketin anayasası niteliğindedir. 

1. GİRİŞ: ESAS SÖZLEŞME NEDİR?

Esas sözleşme (ana sözleşme), şirketin hukuki kimliğini belirleyen ve “şirketin anayasası” niteliğinde olan belgedir. Türk hukukunda bu belge olmadan şirket kurulamaz.

 Dayanak:

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)
• Ticaret Sicil Yönetmeliği
• Vergi Usul Kanunu

Esas sözleşme:

• Şirketin kuruluş şartlarını belirler
• Ortaklar arası ilişkiyi düzenler
• Yönetim ve temsil yapısını oluşturur
• Uyuşmazlıkların çözümünde temel referanstır

2. ESAS SÖZLEŞME HAZIRLAMADAN ÖNCE YAPILMASI GEREKENLER

Esas sözleşmeye geçmeden önce aşağıdaki hazırlıklar yapılmalıdır:

Şirket Türünün Belirlenmesi

Türkiye’de başlıca şirket türleri:

• Limited Şirket
• Anonim Şirket
• Kollektif / Komandit Şirket

 En yaygın:

• Limited Şirket (esnek yapı)
• Anonim Şirket (büyük ölçek ve yatırım)

Temel Kurucu Unsurların Belirlenmesi

• Ortaklar (gerçek/tüzel kişi)
• Sermaye yapısı
• Şirket merkezi
• Faaliyet konusu (NACE kodu)
• Yönetim organı

 Bu unsurlar esas sözleşmenin çekirdeğini oluşturur.

 

3. Esas Sözleşmede Bulunması Zorunlu Unsurlar (TTK m. 339 ve m. 576)

Kanun gereği, bir sözleşmede aşağıdaki maddelerin bulunmaması veya hatalı olması tescil talebinin reddine yol açar:

• Şirket Unvanı: İşletme konusunu ve şirket türünü (A.Ş./Ltd. Şti.) içermelidir.

• Merkez ve Şube: Şirketin ikametgah adresi açıkça belirtilmelidir.

• İşletme Konusu: Şirketin faaliyet alanları net ve kapsamlı bir şekilde yazılmalıdır.

• Sermaye: Esas sermaye miktarı, her payın itibari değeri, payların nasıl ödeneceği (nakdi/ayni) ve sermayenin türü (nama/hamiline).

• Yönetim ve Temsil: Şirketi kimlerin yöneteceği (Yönetim Kurulu veya Müdürler) ve temsil yetkisinin sınırları.

• İlanlar: Şirketle ilgili ilanların nasıl ve nerede yapılacağı.

• Süre: Şirketin süreli mi yoksa süresiz mi kurulduğu.

Aşağıdaki unsurlar mutlak zorunludur:

• Ticaret unvanı ve merkez
• Faaliyet konusu
• Sermaye tutarı
• Pay yapısı
• Ortak bilgileri
• Yönetim organı
• İlan şekli
• Hesap dönemi

 Bu unsurlar eksikse ticaret sicili tescili reddedilir.

Anonim Şirket İçin Ek Unsurlar

• Pay türleri (nama/hamiline)
• İmtiyazlar
• Yönetim kurulu yapısı
• Oy hakları

Limited Şirket İçin Ek Unsurlar

• Müdürler ve yetkileri
• Ortak pay oranları
• Şirket süresi

---

4. Esas Sözleşme Hazırlama Aşamaları (Adım Adım)

1. Adım: MERSİS Üzerinden Giriş ve Taslak Oluşturma

Kuruluş işlemleri MERSİS üzerinden başlatılır. Ortaklar veya vekilleri, sistemdeki standart taslağı seçerek yukarıdaki bilgileri girerler. Ancak standart taslak her zaman özel ihtiyaçları (örneğin imtiyazlı paylar) karşılamaz; bu noktada profesyonel müdahale gerekir.

2. Adım: Sermaye ve Pay Yapısının Belirlenmesi

• Nakdi Sermaye: Sermayenin en az 1/4’ünün tescilden önce bankada bloke edilmesi (Anonim Şirketlerde zorunlu, Limited Şirketlerde tescilden sonra 24 ay içinde ödenebilir).

• Ayni Sermaye: Taşınmaz, araç veya fikri mülkiyet sermaye olarak konulacaksa, mahkemece atanmış bilirkişi değerleme raporu sözleşmeye eklenmelidir.

Limited Şirket:

• Asgari sermaye: 50.000 TL

Anonim Şirket:

• Asgari sermaye: 250.000 TL

3. Adım: Kar Dağıtımı ve Yedek Akçe Hükümleri

Şirket karının nasıl dağıtılacağı, birinci ve ikinci tertip yedek akçelerin nasıl ayrılacağı TTK'daki emredici hükümlere uygun olarak düzenlenmelidir.

4. Adım: Özel Hükümlerin (Klozların) Eklenmesi

Ortaklar arasındaki dengeyi korumak için sözleşmeye şu özel maddeler eklenebilir:

• Hisse Devri Kısıtlamaları (Veto Hakları)

• Önalım (Pre-emption) ve Birlikte Satma (Tag-along) Hakları

• Genel Kurul Toplantı ve Karar Nisapları

Profesyonel sözleşmelerde mutlaka bulunmalıdır:

• Pay devri kısıtlamaları
• Ön alım hakkı
• Oyda imtiyaz
• Kar dağıtım politikası
• Çıkış (exit) hükümleri

Bu maddeler ileride doğacak ihtilafları önler.

5. Adım: Onay ve Tescil

MERSİS’ten alınan takip numarası ile Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne başvurulur. İmzalar sicil müdürü huzurunda veya noter onaylı olarak atılır. Tescil ve ilan ile şirket resmen kurulmuş olur.

---

5. Esas Sözleşmede Sık Yapılan Hatalar

• Konu ve Amaç Kısmının Dar Tutulması: Şirketin ileride yapabileceği ek faaliyetlerin yazılmaması, her yeni işte sözleşme değişikliği (ve masraf) gerektirir.

• Temsil Yetkisinin Muğlaklığı: "Münferiden" (tek başına) veya "Müştereken" (birlikte) imza yetkilerinin net belirlenmemesi operasyonel kilitlenmelere yol açar.

• Emredici Hükümlere Aykırılık: TTK'nın emredici maddelerine (örneğin vazgeçilemez ortaklık hakları) aykırı düzenlenen klozlar geçersiz sayılır.

ESAS SÖZLEŞMEDE YAPILAN KRİTİK HATALAR

❌ Çok genel faaliyet konusu yazılması
❌ Pay devri hükümlerinin eklenmemesi
❌ Yönetim yetkilerinin belirsiz olması
❌ Standart (matbu) sözleşme kullanımı
❌ Ortaklar arası hakların düzenlenmemesi

---

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Esas sözleşme sonradan değiştirilebilir mi? Evet. Genel kurul kararıyla esas sözleşme maddeleri her zaman değiştirilebilir. Ancak bu işlem yine noter onayı, tescil ve ilan gerektirir.

2. Limited şirketlerde sermaye bloke şartı var mı? Hayır. Mevcut uygulamada limited şirket kuruluşunda sermayenin 1/4'ünün bloke edilmesi zorunluluğu kaldırılmıştır. Sermayenin tamamı tescilden itibaren 24 ay içinde ödenebilir.

3. Esas sözleşme ile "Hissedarlar Sözleşmesi" (SHA) arasındaki fark nedir? Esas sözleşme kamuya açıktır ve ticaret sicilinde yayımlanır. Hissedarlar sözleşmesi (SHA) ise gizlidir ve sadece tarafları bağlar. Esas sözleşmede yazan bir hüküm, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirken; SHA hükümleri sadece tazminat hukuku çerçevesinde değerlendirilir.

4. Şirket unvanı seçerken nelere dikkat edilmelidir? Seçilen unvanın daha önce başka bir şirket tarafından tescil edilmemiş olması gerekir. Ayrıca yabancı kelimelerin kullanımı, unvanın Türkçe eklerle tamamlanması şartına bağlıdır.

NAPTALAW olarak bu süreçte ihtiyacınız olan hukuki destek için buradayız. Sorularınız ve danışmanlık için lütfen iletişime geçin.